|
SAFRANBOLU Roma ve ardından, MS. 395 yılından itibaren Batı Roma (Bizans) egemenliği dönemlerinde bölgedeki yerleşik halk ana dilleri yerine yavaş yavaş grekçeyi benimsemeğe başladı. Türkler bu halka "Romalı" anlamında "Rum" dediler. Türk egemenliğinden önce Safranbolu, Bizans'ın Paflagonya "thema" sı (eyâleti) hududu içinde, müstahkem mevki durumunda bir kent idi. O zamanki adı "Dadybra" (Dadibra) idi. MS. 11. yüzyılda, Türk akınları başladığı sırada Anadolu, Bizans egemenliği altında toplumsal ve iktisadî bunalım içinde yaşıyordu. Bu durum Anadolu'dan Balkanlar'a doğru büyük göçlere yol açtı. Bu yüzden Bizans Anadolu'ya diğerleri yanında Peçenekler, Uzlar, Avarlar, Kumanlar, Hazarlar gibi şamanî ya da hristiyanlığı benimsemiş, savaşçı Türk boylarını da yerleştirme yoluna gitti. 1071 yılındaki Malazgirt savaşına Bizans ordusu saflarında, Uzlar'ın beyi "Tamış" kumandasında bu Türk boylarının da katıldıkları ve savaşın en kızgın anında Selçuklu saflarına geçtikleri bilinmektedir. Bugün Eskipazar ilçesine bağlı "Tamışlar" köyünün ve Eflâni'nin Şeyhler köyüne bağlı "Tamış" mahallesinin adlarıyla bu topluluklar arasındaki bağ araştırılmağa değer bir husustur. Türkler'in Gelişi Safranbolu yakınlarında müslüman Türkler'in ilkin hangi tarihte göründüklerine ilişkin bilgi 1074 yılına kadar uzanmaktadır. O yıl bir kısım Türkmenler, daha sonra imparator olacak olan general Aleksios Komnenos kumandasındaki bir Bizans birliğini, Kastamonu-Ereğli hattı üzerinde, kesinlikle saptanamayan bir mevkide bozdular. 1075 yılında Selçuklu şehzâdesi Süleyman Şah İznik'i fethederek Anadolu Selçuklu devletinin temellerini attı. Bundan sonraki yıllarda Emir Karatekin, Süleyman Şah'ın "Uc emiri" (hudut valisi)) olarak, Safranbolu'yu da içine almış olması gereken Paflagonya bölgesinde kısa bir süre hüküm sürdü. Daha sonra bölge yeniden Bizans'ın eline geçti. Safranbolu Kalesinin Kesin
Fethi O zaman kent, bugünkü "Çarşı" kesiminde, "kale" adı verilen tepenin çevresinde, doğal hendeklerle çevrili küçük bir bölümde bulunmaktaydı. Fetihten önce bu alan içinde yaşayanların gerçekte yerli halk değil, meslekten askerler ve onların ailelelerinden oluşan bir topluluk oldukları anlaşılmaktadır. Çobanoğulları ve Borlu
Beylikleri Dönemleri 1243 yılında, Selçuklu ve Moğol orduları arasında, Sivas yakınlarındaki Kösedağ mevkiinde, Anadolu'nun Moğol egemenliği altına düşmesine yol açan bir savaş yapıldı. Bu savaştan sonra Selçuklu hânedanı ve Konya'daki merkezî idare Anadolu üzerindeki otoritesini yitirdi. Bu koşullarda, "Uc" adı verilen, Bizans'la sınır olan bölgelerde, Türkmenler tarafından kurulan beylikler ortaya çıktı. Araştırmalar, 13. yüzyıl sonlarına doğru Safranbolu'da da, egemenlik alanı Gerede'ye kadar uzanan bir beylik kurulduğunu göstermektedir. Bu dönemde Kastamonu'da önce Çobanoğulları, sonra Candaroğulları, Söğüt yöresinde de Osmanoğulları bulunmakta idiler. 1326 yılı civarında Safranbolu'nun Candaroğulları'nca alınmasından sonra beylik merkezinin Gerede'ye taşındığı tahmin edilmektedir. Candaroğulları ve Osmanoğulları
Dönemleri İdarî Yapı Osmanlı egemenliğinin kesin olarak kurulduğu döneme kadar Safranbolu, Ankara üzerinden Çankırı-Kastamonu-Eflâni yoluyla batıya yapılan göçlerin geçtiği yol üzerinde idi. Bu hattın Bizans'la sınır, yani "Uc" olması Safranbolu'nun siyasî önemini artırdı ve yöre yoğun göçlere sahne oldu. Osmanlı egemenliğine geçtikten sonra kaza olarak, Anadolu beylerbeyliğinin Bolu sancağına bağlandı. 1692 yılında bu sancağın lâğvedilerek "voyvodalık" haline getirilmesinden sonra, gene kaza olarak, 1811 yılına kadar bu voyvodalığa bağlı kaldı. 1811 yılında, "Viranşehir sancağı" adı altında kurulan sancağın "kürsi-i liva" sı (sancak merkezi) oldu. Bu sancak önce Kütahya, sonra Ankara, Bolu ve en sonunda 1846 yılında Kastamonu vilâyetlerine bağlandı. 1856 yılı devlet salnâmesine (Salnâme-i Devlet-i Âliye-i Osmaniye) göre Viranşehir sancağına, aşağıda adları yazılı yirmibir adet kaza (kadılık) bağlıdır. Burada şu hususu belirtmek gerekir ki, Osmanlı idarî yapısının bir özelliği olarak, 1870 yılında yürürlüğe giren "İdare-i Umumiye-i Vilâyat Nizâmnâmesi" ne kadar, hizmetin yayılması ve şekavet olaylarının denetime alınmaları amacıyla küçük yerleşim birimleri de kaza yapılmışlardır. İçlerinden bazıları bugün köy olan, bazılarının ise bulundukları mevki bile zor saptanabilen bu yirmibir kaza şunlardır: Viranşehir (Eskipazar'ın bir kesimi), Şahabeddin (Çerkeş-Ovacık arası kesim), Kurukavak (Eskipazar'ın bir kesimi), Kızılbel (Karabük'ün batı kesimi), Eflâni, Yenice, Aktaş (Karabük'ün doğu kesimi), Oğlakdere (Ovacık'ın bir kesimi), Taraklı-i Borlu (Safranbolu merkez), Tefen (Gökçebey), Gölpazarı-i Bolu (Saltukova yöresi), Eflâni-i Bolu (Eflâni-Safranbolu arası kesim), Ovayüzü (Ovacuma), Keçinos (Ulus'un batı kesimi), Ulus, Zarı (Pınarbaşı), Amasra, Onikidivan (Bartın), Çeharşembe-i Bolu (Çaycuma'nın bir kesimi, Çarşamba), Yedidivan (Bartın-Çaycuma arası kesim, Perşembe), Yörükân-ı Taraklı (Safranbolu'ya bağlı Yörük köyü).. Viranşehir sancağı 1864 yılında lâğvedildi ise de bu karar uygulanamadı. 1870 yılında Nizamnâme'nin uygulanmasıyla Safranbolu, Ulus, Eflâni ve Aktaş (Karabük) nâhiyelerinin merkezi olarak, kaza statüsünde Kastamonu vilâyetine; 1927 yılında Zonguldak vilâyetine bağlandı. Ulus bucağı 1945 yılında, Eflâni ve Karabük bucakları ise 1953 yılında ilçe haline getirilerek Safranbolu' dan ayrıldılar. 1995 yılında ise Karabük'ün il yapılmasıyla bu ile bağlandı. Safranbolu'nun Adları Osmanlı döneminde bu adın başına, bir Türkmen aşiretinin adı olan "Taraklı" adı getirildi ve kent, "Taraklı Borlu" (Borlu Taraklı'sı) olarak adlandırıldı. 16. yüzyıla ait iskân kayıtlarından yöreye "Taraklı" topluluğunun yerleştirildiği izlenebildiği gibi, tapu kütüğünde yapılan taramada, Memikli ve Kapullu köylerinde "Taraklı" mevki adına rastlanmıştır. Daha sonraları, yörede bol miktarda tarımı yapılan "safran" bitkisinin o günkü söyleniş biçimi olan "zağfiran" adı ortaya çıktı. 18. yüzyılda kent resmen "Zağfiran Borlu" diye de adlandırıldı. 19. Yüzyılın ikinci yarısında yayınlanan devlet salnâmelerine kentin adı kısa bir süre "Zağfiran Benderli" olarak geçti. "Zağfiran Borlu" adı zamanla "Zağfiranbolu", "Zafranbolu" ve sonunda "Safranbolu" biçimine dönüştü. Lozan andlaşmasına kadar hristiyanların yaşadıkları Kıranköy semtinin ise, fetih sırasında ya hiç mevcut olmadığı, ya da Dadybra'dan ayrı, küçük bir yerleşim birimi olduğu anlaşılmaktadır. 1519 yılı tahririne göre burası, Osmanlı döneminde hristiyan ahalinin oturduğu yerlere ad olarak verilen "Gebrân mahallesi" adını taşıyan, 27 hânelik bir mahalledir. 1568 yılı tahririnde ise hâne sayısı 63 olmuştur. Bu veriden, bu yıllar arasında bu mahalleye başka yerden gelen hristiyan nüfusun yerleştirildiği sonucu çıkmaktadır. Safranbolu'nun Yerleşimi ve Coğrafi Özellikleri KIRANKÖY Bunların dışında çoğu büyük kanyonlar oluşturan
ancak su miktarı fazla olmayan çok sayıda derecikler bulunmaktadır. Şehir merkezi de ilginç bir jeolojik yapının üzerinde kurulmuştur.Tokatlı(Gümüş) Akçasu ve Bulak dereleri üç ayrı kanyon yaparak şehirden geçer, daha sonra Araç çayına karışırlar. Çarşı kesiminde bu kanyonların dar kesimleri üzerinde kurulmuş yapılar görmek mümkündür. Safranbolu'da iklim,Karadeniz iklimi ile iç Anadolu iklimi arasında geçiş özelliği gösterir. Yazlar sıcak,kışlar soğuk,baharlar ılık ve serin geçer.İlkbahar ve sonbahar oldukça uzundur. Yağışlar ilkbahar,sonbahar ve kış aylarına yayılmıştır.Özellikle son yıllarda yaz ayları kurak gecmektedir. Yıllık yağış miktarı ortalama 500mm..nem oranı %60 dolayındadır. Yıllık kar yağışlı gün sayısı ortalama 35 dir. Şehir merkezinin farklı yükseklikler üzerinde kurulmuş olması ve çevresinde ormanların bulunması nedeniyle Çarşı kesimiyle Bağlar arasında ısı farklılıkları vardır.Vadilerin yan yamaçları üzerinde bulunan Çarşı kesimi (Eski Safranbolu) daha ılık rüzgarlardan korunmalı ve bu nedenlede kışlık ikamet bölgesidir.Buraya kışın daha az kar düşmektedir.Daha yüksekte bulunan Baglar kesimi ise hava akımlarına açık,yaz aylarında serin, kış aylarıda karlıdır ve bu özellikleri nedeniyle şehrin yazlık ikamet bölgesidir..
|
